و حرف « فاء » در جواب شرط واقع شده ، و ظرف « فى ذلك » مقدم آمده تا عوض از شرط باشد ، و تقدير كلام : « و ان اريد تنافس فليتنافس فى ذلك المتنافسون - اگر قرار است تنافس و مسابقه اى بشود بايد مسابقه گران در اين رحيق مختوم تنافس كنند » مىباشد . ممكن هم هست گفته شود جمله « و فى ذلك » عطف است بر يك ظرفى ديگر كه متعلق بوده به جمله « فليتنافس » ، ولى حذف شده ، چون مقام دلالت بر آن مىكرده ، و چون كلام در وصف نعيم بهشت بوده ، مىفهماند كه جمله « و فى ذلك » ترغيب مؤكد است به تخصيص بعد از تعميم ، يعنى ترغيب به خصوص رحيق مختوم ، بعد از ترغيب به همه نعمتهاى بهشتى ، و معنايش اين است كه مسابقه گران و زورآزمايان بايد بر سر همه نعمتهاى بهشتى ، و مخصوصا بر سر رحيق مختوم مسابقه بگذارند ، كه نوشيدنى خاص آنان است ، آن وقت آيه شريفه مثل اين مىماند كه بگوييم : همه مؤمنين را احترام كن خصوصا صالحان از ايشان را . * ( « وَمِزاجُه مِنْ تَسْنِيمٍ » ) * كلمه « مزاج » به معناى وسيله مخلوط كردن است ، و كلمه « تسنيم » - به طورى كه آيه بعدى تفسيرش مىكند - به معناى چشمه اى است در بهشت ، كه خداى تعالى نامش را تسنيم نهاده ، و از اين ماده كلماتى به معناى بلند كردن و پر شدن نيز آمده ، وقتى گفته مىشود : « سنمه » ، معنايش اين است كه آن چيز را بلند كرد ، و « سنام الإبل » به معناى كوهان شتر است . و نيز گفته مىشود : « سنم الاناء » يعنى ظرف را پر كرد . * ( « عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ » ) * دو عبارت « شربه » و « شرب به » هر دو به يك معنا است ، و كلمه « عينا » مفعول فعلى تقديرى است كه يا « اخص » و يا « امدح » است و معنايش اين است كه مزاج آن شراب از چشمه تسنيم است ، كه من آن را اختصاص مىدهم و يا مدح مىكنم به چشمه اى كه . . . و جمله * ( « يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ » ) * وصف آن چشمه ، و مجموع ، تفسير براى تسنيم است . و مفاد آيه اين است كه مقربين صرفا تسنيم را مىنوشند ، هم چنان كه مفاد جمله * ( « وَمِزاجُه مِنْ تَسْنِيمٍ » ) * اين است كه : آنچه در قدح ابرار از رحيق مختوم هست با تسنيم مخلوط مىشود . و اين معنا به دو نكته دلالت مىكند ، اول اينكه تسنيم از رحيق مختوم گرانقدرتر است ، چون رحيق مختوم با آميخته شدن با تسنيم لذت بخشتر مىشود . دوم اينكه مقربين در درجه بالاترى از ابرار قرار دارند .